خاستگاه تاسیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی برآیند نتایج و تحلیل یافته هایی است که اساس و مبنایی علمی و پژوهشی داشته است. بدین گونه که این فرایند، حاصل دو جریان کاری و پژوهشی هم راستا، یکی در ستاد وزارت علوم و دیگری در ستاد طرح توسعه تحقیقات علوم انسانی و از تحلیل نتایج و یافته های پژوهشی حاصل گردید. بر این اساس، ضرورت توجه به مطالعات و پژوهش های راهبردی، هسته اولیه تشکیل یک کانون تفکر ( Think Tank) در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را شکل داد که در نهایت منجر به موافقت قطعی شورای گسترش آموزش عالی با تأسیس پژوهشکده  مطالعات فرهنگی و اجتماعی  در سال 1383 شد. به موازات ارائه اساسنامه پیشنهادی به وزارت علوم، مجموعه شرح وظایف، نمودار تشکیلات و پست های سازمانی پژوهشکده با بهره گیری از نظرات صاحبنظران تصویب و پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی فعالیت های خویش را آغاز کرد
بدیهی است با ظهور مسایل و چالش هایی جدید فرهنگی واجتماعی بویژه در اجتماعات دانشجویی و محیط های دانشگاهی، و از همه مهمتر فقدان کانونی علمی-پژوهشی برای توسعه و تولید دانش ها و محصولات فرهنگی و اجتماعی در عصر رقابت های فرهنگی، سبب شد امر مطالعات فرهنگی و توسعه دانش های انسانی و اجتماعی از موقعیت کانونی برخوردار باشد. در این راستا مأموریت اصلی پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی در پیشبرد توسعه علمی و با تاکید بر تولید محصولات فرهنگی و توسعه علوم انسانی در برنامه های توسعه کشور بر مبنای سند چشم انداز بیست ساله از اهمیت ویژه برخوردار است.